|
DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ELEKTRİK ENERJİSİNİN TARİHCESİ;..
19. Yüzyılın sonlarında bulunup öncelikle aydınlatmaya yönelik olarak insanlığın kullanımına sunulan elektrik; Daha sonra kullanım alanı genişledikçe buna bağlı ve doğal olarak ta elektrik enerjisine olan ihtiyaç ve talep artmıştır.
Buna istinaden elektrik enerjisinin üretimini artırmak ve elde etmek için birincil kaynakların yanı sıra yeni ve yenilenebilir kaynaklar araştırılmaya ve elde edilmeye başlanmıştır.
Bu artan talep karşısında Elektrik enerjisini elde etmek için Rüzgar, Güneş, Hidrojen, Nükleer ve Biogaz vb. gibi değişik kaynaklardan faydanılmaya başlanılmıştır.
Elektrik enerjisizinin Dünyada günlük hayatta kullanılması 1878 yılında olmuştur. İlk elektrik santralı ise 1882'de Londra'da hizmete girmiştir.
Ülkemizde ise kurulan ilk elektrik üreteci, 1902 yılında Tarsus'ta tesis edilen, bir su değirmenine bağlanmış 2 kW. gücünde bir dinamodur.
İlk büyük santral ise 1913 yılında İstanbul Silahtarağa'da kurulmuştur.
İstiklal savaşı sonucu 1923 yılında kurulan Türkiye Cumhuriyeti'ne kadar kurulu güç 33 MW ve yıllık 45 milyon kWh olan üretimimiz; 1935 yılına gelindiğinde, Etibank, Maden Tetkik Arama(MTA),Elektrik İşleri Etüt İdaresi(EİEİ) kuruluşumuz,İller Bankası ve Devlet Su İşleri(DSİ) katılmıştır. http://termiksantral.sitemynet.com..termiksantral@hotmail.com ..Bu tarihte kurulu güç 126.2 MW. üretim ise 213 milyon kWh, elektriklenmiş il sayısı 43'tür.
1948 yılında Zonguldak Çatalağzı Termik Santralı devreye girmiş ve 1952 yılında 154 kV'luk bir iletim hattı ile İstanbul'a elektrik takviyesi yapılmıştır.
1950'li yıllarda, Devlet ve özel sektör eliyle santrallar yapılmaya başlanmış ve o dönemlerde kurulu gücümüz 407.8 MV'a üretimimiz ise 500 bin KWh'a ulaşmıştır.
1970 yıllara gelindiğinde artan üretimimiz dağıtım ve tüketim miktarı ve hizmetin yaygınlaşması, kurumsal bir yapıyı zorunlu kılmış ve TEK (Türkiye Elektrik Kurumu) kurulmuş,Belediyeler ve İller Bankası dışında bütünlük sağlamıştır. Bu tarihte de kurulu gücümüz 2234.9 MW üretimimiz ise 8 milyar 623 milyon kWh seviyelerine yükselmiştir.
1970-1980 yıllarda Dünyadaki enerji krizinden Türkiye'de etkilenmiş ve Termik Santralların yakıtlarının dışa bağımlı olması ile arz talep dengesi bozulmuş, dolayısıyla zorunlu enerji kısıtlamalarına başlanmıştır.
Bütün bu olumsuzluğa rağmen, Türkiye kurulu gücü 1980 yılında 5118.7MW'a üretimi ise 23 milyar 275 milyon kWh kapasitesine ulaşmıştır.
1982 yılında Belediyeler ve Birliklerin ellerindeki elektrik tesisleri TEK'e devredilmiştir. Bu tarihten itibaren de enerjinin üretimi, dağıtımı ve satışları bu kurum (TEK) tarafından yapılması sağlanmıştır. Bu dönemde de yine kurulu gücümüz 6638.6 MW,üretimimiz ise 26 milyar 552 milyon kWh olarak gerçekleşmiştir. 1970 yılına gelindiğinde elektriklenmiş köy sayısı % 7 iken,1982 yılında ise bu oran % 61'e ulaşmıştır.
1984 yılına gelindiğinde, enerji sektöründeki TEK tekeli kaldırılmış,gerekli izinler alınarak kurulacak özel sektör şirketlerine de tekrar enerji üretimi, iletimi ve dağıtımı konusunda imkanlar sağlanmıştır. http://termiksantral.sitemynet.com..termiksantral@hotmail.com Ayrıca yine bu yılda TEK'in hukuki bünyesi, organları ve yapısı düzenlenerek bir Kamu İktisadi Kuruluşu hüviyetine kavuşması sağlanmıştır.
1988-1992 yıllarında, elektrik sektöründe kendi yasal görev bölgesi içinde elektrik üretimi, iletim,dağıtımı ve ticaretini yapmak üzere 10 kadar sermaye şirketi görevlendirilmiştir.
Türkiye'nin 1923 yılında 33 MW olan kurulu gücü 1998 yılı itibari ile 708 kat artarak 23352 MW'a ulaşmıştır. 45 milyon kWh olan yıllık üretim ise 2467 kat artarak bugün 111 milyar 22milyon kWh'a ulaşmıştır. Bu da Türkiye'nin nüfusunun % 99.9'u elektrik enerjisinden yararlanması demektir.
Üretim aşamasındaki gelişmeler, yine Bağlı Ortaklılar dahil EÜAŞ'ın kurulu gücü 2003 EYLÜL ayı son itibarı ile Termik Santrallar toplam ; 10.793,9 MW ; Hidrolik Santrallar; yine 2003 EYLÜL ayı sonu itibari ile10.107,7 MW olmuştur. Toplam da ise 20. 901,6 MW olmuştur.
Türkiye Elektrik Kurumu, kuruluşundan 23 yıl sonra, çıkarılan 18.08.1993 gün ve 513 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile ilgisi devam etmek üzere özelleştirme kapsamına alınmıştır. Bu düzenlemenin bir devamı olarak da Bakanlar Kurulunun 93/4789 Sayılı Kararı ile Kurum, "Türkiye Elektrik Üretim İletim A.Ş" (TEAŞ) ve "Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş" (TEDAŞ) adı altında iki ayrı İktisadi Devlet Teşekkülüne ayrılmıştır.
Daha sonra yine 2003 yılında TEAŞ(TÜRKİYE ELEKTRİK ÜRETİM İLETİM A.Ş) Daha sonra ise EÜAŞ (ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş ) olarak üretim, TEİAŞ (TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş) olarak İletim ve TETAŞ (TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET A.Ş) olarak ta Ticarete ayrılmıştır.
BELLİ BAŞLI ELEKTRİK SANTRAL ÇEŞİTLERİ
1- H İ D R O E L E K T R İ K S A N T R A L L A R :
Suyun yer çekimine bağlı potansiyel enerjinin elektrik enerjisine dönüştürüldüğü elektrik santralıdır. Yapımı ve çalışmasına göre:
a-) Barajlı Santral:
Türbinler için gerekli suyun baraj gölünden verilerek regüle edilebilen.
b-) Akarsu Santralı :
Regülasyon yapılan bir rezervuarı olmayan Hidroelektrik Santral türü.
2- T E R M İ K S A N T R A L L A R :
Katı,sıvı yada gaz halindeki fosil yakıtların kimyasal enerjisinin elektrik enerjisine dönüştürüldüğü elektrik santralıdır.
3-) G A Z T Ü R B İ N İ :
(Doğal Gaz Sant.)
Yüksek sıcaklık ve basınçtaki yanma gazlarının hareket sağladığı ve bu gazların yanmayı gerçekleştiren havayı sağlayan bir kompresörün de çalışmasına imkan verdiği türbin türüdür.
4-) K O M B İ N E Ç E V R İ M S A N T R A L I :
Bir gaz türbini jeneratör ile bu türbinin ekzos gazlarıyla çalışan ( ek brülörü olan veya olmayan) bir kazanla,bunun sağladığı buharla çalışarak ek elektrik enerjisi üreten bir buhar türbini jeneratörden oluşan santral türü.
5-) J E O T E R M A L S A N T R A L I :
(Yer Altı Buharı)
Jeotermal enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren tesis.
6-) RÜZGAR (ENERJİSİ) SANTRALI :
Rüzgarın döndürme kuvvetinden yararlanılarak, hareket enerjisini elektrik enerjisine çeviren santral türü.
7-) NÜKLEER (ENERJİ) SANTRAL :
Nükleer yakıtlardan serbest kalan enerjinin elektrik enerjisine dönüştürüldüğü santraldır.
8-)GÜNEŞ(ENERJİSİ)SANTRALI:
Güneş enerjisini elektrik enerjisine çeviren sistem.
|